#7 De Fundamentele Code - Fascia/bindweefsel en tensegriteit
Hoe constante spanning je lichaamsintegriteit staande houdt.
Hoe constante spanning je lichaamsintegriteit staande houdt.
Grote kans dat de titel van dit artikel woorden bevat waar je nog nooit van gehoord hebt. Toch kan ik je vertellen dat de betekenis van deze woorden mij hebben laten inzien dat ik enorm veel moest gaan omgooien in de manier waarop ik bewoog.
Je hoort me vaak zeggen dat voeding en beweging “overrated” zijn ten opzichte van licht en bioritme. Op basis van dit artikel zal je zien dat hier een aardige nuance in zit, want ook beweging heeft een directe relatie met licht en je energiehuishouding.
Mijn eigen misstappen
Tot in mijn studententijd heb ik flink aan fitness en krachttraining gedaan. Het was ook echt mijn doel om zo sterk mogelijk te worden op de grote oefeningen: de squat, bench press en deadlift.
Van mijn 17de tot zeker mijn 22ste heb ik volle bak in de sportschool gestaan. Ieder jaar werd ik weer iets zwaarder en sterker. Totdat ik op een gegeven moment niet meer in mijn broeken paste.
Afbeelding 1 komt uit 2016. Afbeelding 2 uit 2019
Eerste alarmbellen
De eerste COVID lockdowns hebben een rem gezet op mijn fanatieke sportschool avontuur. Achteraf maar goed ook. Hoe sterk ik ook werd in de gym, buiten de sportschool kreeg ik last van stijfheid, verlies van flexibiliteit en merkte ik dat ik simpelweg “lomp” werd.
Rond mijn 22ste begon ook mijn verdieping in holistische gezondheid en “biohacking”. Daarnaast begon ik een eigen onderneminkje, waardoor ik enorm veel op mijn bureaustoel zat en lange dagen op mijn laptop maakte. Dit in combinatie met mijn “buffelbouw” zorgde voor aardig wat fysieke ongemakken en pijntjes. Tot op de dag van vandaag heb ik hier in zekere mate nog altijd last van.
Weer op de goede weg
Gelukkig is het al wel een stuk minder geworden. Ik sport al ruim een jaar niet meer in de sportschool, dus dat betekent geen rechtlijnige en geïsoleerde oefeningen meer. In plaats hiervan ben ik buiten gaan trainen, met lichtere gewichten, maar natuurlijkere bewegingen.
De mens is van nature gemaakt om te lopen, sprinten en gooien. Met al deze bewegingen opereer je in alle drie de bewegingsvlakken. Rotatie is een belangrijke component die bij veel sportschool oefeningen mist. De bench press, squat en deadlift gaan allemaal op en neer, maar draaien doe je niet. Dat betekent dat je individuele spieren wel traint, maar je verliest efficiëntie van je functionele spierketens omdat je onderdelen hiervan niet gebruikt.
Voorbeeld: wanneer je een bal of voorwerp gooit, gebruik je zowat iedere spier in je lichaam. Hetzelfde geldt voor sprinten (je gaat vooruit, maar je beweegt je bovenlichaam en onderlichaam in een soort vortex).
Hieronder zie je bij het speerwerpen hoeveel beweging hierbij komt kijken (los van de aanloop).
Wat ik hiermee duidelijk wil maken: kan je je voorstellen dat wanneer je de hele dag op je reet zit op kantoor, vervolgens naar huis rijdt in je auto en dan een uurtje geïsoleerde bewegingen doet in een sportschool, dat je bewegingsapparaat hier binnen de kortste keren van ten onder gaat?
Ook voor je bewegingsapparaat en alle onderdelen waar het uit bestaat (zenuwbanen, spieren, botten en pezen) geldt: if you don’t use it, you lose it.
Uitdroging van bindweefsel, zwakke spieren en piekbelasting
In het geval van je bewegingsapparaat drogen je (bind)weefsels uit of krimpen je spieren, waardoor er piekbelasting ontstaat op punten in de bewegingsketen waar die piekbelasting niet hoort te zijn. Nu ga je de sportschool in met korte hamstrings en vooroverkanteling van je heupen door de hele dag aan je bureau gezeten te hebben en denk je dat het goed is om 140 kilo squats te doen?
Dit is wel wat ik een hele tijd gedaan heb…
Tensegriteit
De informatie die ik nodig had om volledig anders tegen het bewegingsapparaat aan te kunnen kijken, was het volgende.
Heb je ooit gehoord van een tensegriteitssysteem? Tensegriteit komt van “tension” en “structural-integrity”
Iedere cel in ons systeem is verbonden via fascia netwerken. Fascia is gemaakt van bindweefsel. Bij bindweefsel denk je waarschijnlijk aan de pezen of peesbladen die je spieren omhullen, maar dit collageenrijke bindweefsel strekt zich als een spinnenweb tot iedere hoek van je systeem.
Op deze afbeelding zie je alleen hoe je spieren worden omhuld met fascia, maar bindweefsel speelt zelfs een rol in het cytoskelet op celniveau. Al deze weefsels zijn met elkaar verbonden. Dit is hoe het spiervlies van je bicep in feite in direct contact staat met de celkern van een cel in je kleine teen.
Je fascia zijn enorm elastisch. Hiermee helpen ze structuur te geven aan je lichaam. Dit is waar tensegriteit om de hoek komt kijken. Tensegriteit is het concept dat spanningen verdeeld worden op basis van elastische en rigide elementen. De elastische elementen zijn je spieren, pezen en peesbladen. De rigide elementen je botten en harde structuren.
Ik kan het beste een afbeelding laten zien, dan weet ik zeker dat het kwartje snel valt.
Hier zie je een voorbeeld van een tensigriteitsysteem. De elastieken binden aan de vaste stokjes, waardoor het geheel op een constante spanning staat. Veranderde spanning of belasting van een stok of een elastiek zorgt voor veranderde belasting van het hele systeem.
Tensigriteit houdt je van micro- tot macroschaal overeind
Een vergelijkbare situatie zoals bovenstaande afbeelding bestaat binnen jouw bewegingsapparaat. Je bestaat niet voor niets uit botten waar spieren en pezen aanhechten. Je botten zelf zitten niet “vast” of houden je lichaam op zichzelf niet staande. Het zijn de spieren en elastische elementen die met de botten een tensegriteit systeem creëren waarin een constante staat van spanning ontstaat.
Deze constante staat van spanning geldt niet alleen op macroniveau van botten en spieren, maar dit is ook hoe op microniveau je cel zijn structuur behoudt.
Op onderstaande afbeelding zie je hoe “fibreuze” filamenten je celstructuur overeind houden op basis van tensegriteit.
In deze video legt biomechanicus Thomas Myers nog een keer in detail uit wat dit tensegriteit systeem inhoud. Ik raad je met klem aan om deze video (zeker het begin) te bekijken als je een goed beeld wilt krijgen van dit concept.
Bindweefsel en tensegriteit zijn de lijm van je systeem
Het belangrijkste wat ik je hiervan naar mijn idee mee moet nemen is het volgende: omdat door de tensegriteitstructuren je hele bewegingsapparaat met elkaar in verbinding staat, kan de pijn aan je linkerschouder ontstaan door een niet goed geheelde blessure aan je knie.
Wat veel gebeurt na blessures of tijdelijk trauma is dat we compenseren in bewegen. Hierdoor gebruiken we onze bewegingsketens niet op een natuurlijke manier.
Het gevolg is dat er piekbelasting ontstaat op het ene deel van de keten, terwijl de andere onderbelast raakt. Je kunt je voorstellen dat je op deze manier al snel verkeerde patronen aanleert, die op den duur voor klachten en hogere blessuregevoeligheid zorgen.
Het probleem van onze moderne leefstijl is dat we überhaupt al veel te weinig natuurlijke bewegingen maken in de vorm van staan, lopen, sprinten en gooien. Het gebruik van spieren en activatie van bewegingsketens zorgt voor opwekking van energie (o.a. door het piezo-elektrisch effect). Deze energie helpt je bindweefsel een hogere lading te geven. Hierdoor kan bindweefsel water aantrekken en blijft het gehydrateerd.
Nu begrijp je misschien ook wat er gebeurt als je de hele dag scheef en onderuitgezakt achter je bureau zit…
Er zijn een aantal onderdelen van mobiele ketens die je niet gebruikt. Hierdoor staan ze stil, drogen ze uit en komen ze in de loop van tijd letterlijk vast te zitten (denk aan spierknopen).
Ga je nu sporten, maar gebruik je deze ketens nog steeds niet in hun natuurlijke volledigheid, dan krijg je ze nooit goed gehydrateerd. Dat is hoe pijntjes erger worden en op den duur blessures ontstaan.
Rehydrateren
Een manier om van spierknopen of uitdrogingen af te komen, is door simpelweg knopen of zere plekken te behandelen met een lacrosse bal of Theracane. Door langere tijd (2-3 minuten) druk uit te oefenen op de uitgedroogde plek, deuk je het bindweefsel in als een soort spons. Door het piëzo-elektrisch effect (mechanische druk op een kristal, zoals collageen, doet elektrische energie ontstaan) raakt het collageen opnieuw geladen waardoor het weer water aan kan trekken. Op deze manier gaat dit stuk weefsel weer “meedoen” in de keten.
Vervolgens is het een kwestie van de functionele keten opnieuw op natuurlijke wijze belasten. Nogmaals, met standaard geïsoleerde krachttraining oefeningen gaat je dit niet lukken. Daarom ben ik me een tijdje geleden gaan verdiepen in functional patterns.
Hier een introductie tot functional patterns.
Control+Alt+Delete
Als het goed is begrijp je nu beter waarom we niet allemaal zo soepel bewegen als de athleet van het speerwerp filmpje dat ik deelde. Sterker nog, wie heeft er tegenwoordig geen last van blessures, beperking van range of motion, stijfheid of andere hinderingen van bewegingsvrijheiheid.
Door de combinatie van onnatuurlijke belasting van onze beweegketens, het ontstaan van disbalansen in tensegriteit en daardoor piekbelasting op plekken in de beweegketen is het een kwestie van tijd voordat er pijntjes of blessures optreden in het leven van de moderne mens.
Uiteraard gebeurt dit niet van de ene op de andere dag. Het corrigeren van je beweegpatronen met onderliggende problematiek daarom ook niet…
Ik som rehydratatie, drukwerk met de lacrossebal en functional patterns op alsof ze je binnen de kortste keren helpen je beweegproblemen en pijnklachten als sneeuw voor de zon te doen verdwijnen, maar in realiteit ligt het vaak een stuk complexer. We hebben zo sterk de neiging om onze natuurlijke manier van bewegen te “ontleren” door onze moderne gewoonten, dat we zelfs na hydratatie van stilgelegde stukken van de mobiele keten, deze keten weer opnieuw moeten programmeren met de juiste manier van beweging.
In komende edities van de Fundamentele Code ga ik nog meer met je delen rondom fascia, bindweefsel, tensegriteit en hoe je ervoor zorgt dat deze systemen goed blijven werken.
Voor nu wil ik je bedanken voor je aandacht. Laat me weten als je vragen hebt. Ik spreek je in de volgende Fundamentele Code.
Tot dan!
Lars
PS: Wil je aan de slag met functioneel bewegen? Sla dan De Energie BluePrint uit Level 1 van de University nog eens na.